پر بازدیدترین مطالب

عربستان، معمار اتحادهای پولی




نشانه‌های ناهمخوانی نظم جدید با منافع عربستان بسیار بیشتر از نشانه‌های همپوشانی است لذا سعودی‌ها با روی کار آمدن ملک سلمان رویکرد محافظه‌کارانه گذشته را در سیاست خارجی کنار گذاشته و به تلاش برای دخالت و تاثیرگذاری بر روند تحولات اقدام کردند. در این میان مهمترین ابزار سعودی‌ها برای عملیاتی کردن این موضوع صرف هزینه‌های مالی بوده است.

 Ø¹Ø±Ø¨Ø³ØªØ§Ù†ØŒ معمار اتحادهای پولی

سخن آشنا - روز گذشته کشورهای عربی برای دستگیری از اقتصاد زمینگیر شده اردن در شهر مکه جمع شدند و مشترکاً تصمیم گرفتند که مبلغ 2.5 میلیارد دلار شامل واریز به حساب بانک مرکزی، تضمین هایی به بانک جهانی، حمایت از بودجه سالانه و پروژه‌های توسعه اختصاص دهند. طی یک هفته گذشته امان پایتخت اردن شاهد اعتراضات گسترده مردمی در مخالفت‌ با تورم، شرایط نامساعد اقتصادی و سیاست‌های ریاضتی دولت بود که بزرگترین اعتراضات از سال 2011 بود و منجر به وادار شدن نخست وزیر به استعفا شد. برای دهه ها، اقتصاد اردن به شدت به کمک خارجی متکی است. اگرچه این پول قادر نخواهد بود که مشکلات اردن را (از جمله نرخ بیکاری بالا) کاملاً حل و فصل کند اما، می‌تواند به طور موقت به کاهش از سطح نارضایتی‌های عمومی در صورت اقدام دولت به بازگرداندن یارانه‌های برداشته شده کمک خواهد کرد. اما در سوی دیگر قضیه این پرسش مطرح است که چرا عربستان سعودی که خود طی سال جاری میلادی برای فائق آمدن بر مشکلات اقتصادی ناشی از هزینه‌های نظامی جنگ یمن و کاهش درآمدهای نفتی، در چندین مقطع اقداماتی چون افزایش قیمت سوخت و بازداشت شاهزادگان ثروتمند را در دستور کار قرار داد، برای پرداخت چنین کمکی به اردن اعلام آمادگی کرد؟

 

نگرانی از نزدیکی اردن به قطر

علیرغم تصمیم اردن مبنی بر کاهش نمایندگی دیپلماتیک خود در قطر با توجه به بحران خلیج فارس در ماه ژوئن 2017، روابط اقتصادی بین دو کشور در حال افزایش است و حتی انتظار می رود که اقتصاد درهای دیپلماسی را بین آنها دوباره باز کند.

ماه مارس گذشته یک هیئت تجاری اردن برای بحث در مورد چشم اندازهای همکاری دو کشور به دوحه سفر کرد. در این نشست دو طرف موافقت کردند که در ماه اکتبر 2018 یک شورای مشاغل مشترک در امان تشکیل دهند. در این دیدار نائل کابریتی رئیس اتاق بازرگانی اردن تأکید کرد که محاصره قطر بر تجارت بین بخش خصوصی دو کشور تأثیری نداشته و این مبلغ 400 میلیون دلار بوده است.

همچنین یکی دیگر از پیام‌های اردن و قطر برای نزدیکی روابط، مشارکت بازرگانان اردنی و قطری در افتتاح خط دریانوردی بین العقبه و دوحه به منظور انتقال کالاهای اردنی به قطر است و این خط دریایی به مرحله پایانی نزدیک است و در صورت بهره‌برداری این زمینه را فراهم می‌کند تا ظرف کمتر از یک هفته کالاها و تولیدات به دوحه انتقال یابد.

در حال حاضر صادرات اصلی قطر به اردن محصولات شیمیایی و دارویی و پتروشیمی است، در حالی که صادرات عمده اردن دام، میوه و گوشت می‌باشد. قطر همچنین به عنوان سومین سرمایه گذار در اردن، با سرمایه گذاری 2 میلیارد دلاری، عمدتا در بخش های مالی و املاک متمرکز شده است.

از طرف دیگر همچنین شاهزاده علی‌ بن الحسین برادر عبدالله دوم که سمت رئیس فدراسیون فوتبال غرب آسیا را بر عهده دارد اخیرا برای شرکت در مسابقات نهایی جام حذفی به قطر سفر کرده بود که تحلیلگران آن را پیام مثبت اردن به دوحه برای بازسازی روابط اعلام کردند.

یکی از دلایل نزدیکی اردن به قطر این است که امارات و عربستان اخیرا در قضیه مقابله دیپلماتیک با تصمیم آمریکا برای انتقال سفارت این کشور به قدس اشغالی، به اردن پشت کردند امری که ضربه‌ای به قیمومیت اردن بر مقدسات اسلامی و مسیحی در این شهر مقدس وارد آورد و در واقع نوعی دور زدن نقش تاریخی اردنی به شمار می‌رود در حالیکه قطر از همان لحظه نخست همبستگی خود با اردن را اعلام کرد و در دسامبر گذشته شاه اردن و امیر قطر تلفنی گفت‌وگو کردند و در همان ماه عبدالله دوم با ارسال تلگرافی به امیر قطر عید ملی این کشور را تبریک گفت.

بر همین مبنا پس از شکل‌گیری اعتراضات در امان که می‌تواند با توجه به نارضایتی‌های اقتصادی در میان قشر جوان و همچنین جمعیت بسیار زیاد فلسطینیان ساکن اردن که از مسئله انتقال سفارت آمریکا نیز بسیار خشمگین هستند، بسیار زود به قیامی ملی بدل شود و تداوم حیات نظام سیاسی را با چالش مواجه کند، سعودی‌ها از امکان نزدیکی بیشتر قطر و امان با توجه به توانمندی‌های مالی دوحه احساس تهدید کردند.

 

مسئله فلسطین و نیاز ریاض به تغییر رویه امان

عربستان سعودی با رهبری محمد بن سلمان و امارات متحده عربی با رهبری محمد بن زاید، روند عادی سازی روابط با رژیم صهیونیستی را شدت بخشیده‌اند. به طور مشخص محمد بن سلمان امیدوار است که با هموار کردن راه اجرای معامله قرن (طرح اعلامی آمریکا در دوران ترامپ برای حل مسئله اختلافات فلسطین و رژیم صهیونیستی) هرچه سریع‌تر بتواند چراغ سبز واشنگتن را برای کسب تاج و تحت پادشاهی در عربستان را کسب کند. بااین وجود ریاض به دلیل امکان اعتراضات داخلی و همچنین از دست دادن اعتبار خود در جهان اسلام، حاضر به همراهی آشکار با طرح ترامپ نشده و این وظیفه را بر عهده دولت‌هایی همچون اردن قرار داده است. اما این موضوع از یکسو پایان بازیگری اردن در مسئله فلسطین خواهد بود که به صورت رسمی تولیت قدس را بر عهده دارد و از سوی دیگر خطر قیام اردنی‌های فلسطینی‌تبار را رقم خواهد زد، بر این اساس اردن حاضر به همراهی در این طرح به صورت علنی نشد لذا این کشور اکنون تحت فشار زیادی برای تغییر موضع ثابت خود است. بر این اساس یکی از علت‌های اصلی قطع کمک‌های مالی و اکنون اعلام اعطای اعتبار 2 و نیم میلیارد دلاری به بانک مرکزی اردن، همسو کردن امان با طرح مورد نظر رئیس جمهور آمریکا می‌باشد.

 

سامان دادن به نظم منطقه‌ای مطلوب

تحولات منطقه غرب آسیا طی دو دهه گذشته به هیچ وجه با منافع و اهداف عربستان سعودی برای حفظ موازنه قوا از طریق کمک به تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه همسو نبوده است. در پی حمله آمریکا به عراق و افغانستان که به نزدیکی عراق به ایران منجر شد و سپس تحولات انقلابی در کشورهای عربی خاورمیانه، نظم امنیتی سیاسی این منطقه‌ دچار فروپاشی شد و اکنون نیز نظم جدیدی کاملاً مستقر و تثبیت نشده است. با این وجود نشانه‌های ناهمخوانی نظم جدید با منافع عربستان بسیار بیشتر از نشانه‌های همپوشانی است لذا سعودی‌ها با روی کار آمدن ملک سلمان رویکرد محافظه‌کارانه گذشته را در سیاست خارجی کنار گذاشته و به تلاش برای دخالت و تاثیرگذاری بر روند تحولات اقدام کردند.

در این میان مهمترین ابزار سعودی‌ها برای عملیاتی کردن این موضوع صرف هزینه‌های مالی بوده است که می توان برای مثال به کمک مالی به دولت مصر پس از کودتا در این کشور، هزینه کردن 200 میلیون دلار در انتخابات لبنان، اعلام کمک به بازسازی عراق و ... اشاره کرد. در این میان کاهش کمک‌های مالی به اردن که به شدت به دریافت این کمک‌ها نیاز دارد نیز شکل دیگری از استفاده از اهرم مالی توسط ریاض بوده تا امان را مجبور به همراهی با طرح ترامپ و معامله قرن در موضوع فلسطین کند. اما در سایه تشکیل یک محور جدید بین عربستان، اسرائیل و آمریکا، اردن به سمت نزدیکی به ترکیه، ایران و قطر حرکت می کند که این امر برای انتظارات عربستان از نظم مطلوب منطقه ای آینده غرب آسیا خطرساز می‌باشد. در واقع شواهدی همچون مصافحه گرم پادشاه اردن با حسن روحانی رئیس جمهور ایران در نشست سازمان همکاری های اسلامی در استانبول، از منظر سعودی‌ها نشانه تغییراتی است که می تواند نظام منطقه ای را به چالش کشیده و اردن را به ایران و ترکیه ای که قدس را به عنوان پایتخت اسرائیل قبول ندارد و مخالف محاصره قطر است نزدیک کند. از بعدی دیگر علاوه بر مسئله فلسطین موضوع چالش آفرین دیگر برای اردن که یکی از عوامل بی‌ثباتی اقتصادی و افزایش هزینه های دولت بوده موضوع بحران آوارگان سوری می‌باشد که عربستان و آمریکا تمایلی برای حل و فصل آن ندارند و در مقابل تا پیش از نشست اخیر مکه از کمک‌ مالی به دولت اردن به منظور رسیدگی به اوضاع آوارگان نیز شانه خالی کرده بودند.

در همین راستا شاه عبدالله دوم با ابراز گلایه از قطع کمک های مالی اعلام کرد: کمک های بین المللی به اردن که میزبان پناهندگان سوری می شود، کاهش یافته است. اردن با تغییرات اقتصادی و منطقه ای غیرمنتظره برخورد می‌کند. هیچ برنامه ای نمی تواند این چالش ها را به سرعت و به طور موثر پایان دهد».
منبع:الوقت

آخرین مطالب